Sektor organizacji pozarządowych
w Polsce

Organizacje pozarządowe, stanowiące trzeci - obok publicznego i prywatnego - sektor społeczeństwa są znaczącą częścią każdego efektywnie i demokratycznie funkcjonującego państwa i społeczeństwa. Dostarczają usług obywatelom, nierzadko wypełniając lukę, której nie zapełnia sektor publiczny i rynkowy. Realizują zadania, które wynikają z polityki państwa lub te, których mimo istniejącego zapotrzebowania, ani podmioty publiczne, ani prywatne, zorientowane na zysk, nie podejmują.

Trudno jest precyzyjnie określić liczbę organizacji pozarządowych. W Polsce zarejestrowanych jest ponad 45 000. stowarzyszeń i ponad 7 000 fundacji (na podstawie danych z rejestru REGON, stan na kwiecień 2004 roku). Najwięcej jest w Polsce organizacji pozarządowych działających w obszarze "sportu, turystyki, rekreacji i hobby" (38,6% organizacji wskazuje ten obszar jako najważniejsze pole swoich działań). Inne obszary działań wskazywane najczęściej przez organizacje jako ich główne pola działań to: "kultura i sztuka" (11,6% organizacji), "edukacja i wychowanie" (10,3% organizacji) oraz "usługi socjalne i pomoc społeczna" (10% organizacji) i "ochrona zdrowia" (8,2%).
Łączną liczbę członków organizacji w Polsce w 2004 roku można szacować na ok. 8 mln.

Jedną z zasadniczych tendencji współczesnej polityki społecznej i funkcjonowania administracji publicznej jest zwiększająca się współpraca władz publicznych ze strukturami organizacji pozarządowych. Zakres dziedzin w których trzeci sektor odgrywa znaczącą bądź uzupełniającą rolę stale się poszerza. Sektor ten w wielu krajach przejmuje dostarczanie usług obywatelom, natomiast rolą państwa pozostaje wyznaczanie standardów świadczonych usług, finansowanie i kontrola ich wykonania przy jednoczesnym wycofywaniu się z bezpośredniej roli świadczącego je.

Według standardów Wspólnot Europejskich organizacje pozarządowe są definiowane następująco:

  • nie wchodzą w skład żadnych struktur władz administracji państwowej, rządowej lub samorządowej,
  • nie są finansowane stale z budżetu państwa (pozycja budżetu), co nie wyklucza jednorazowych dotacji,
  • nie są organizacjami politycznymi, religijnymi, gospodarczymi, związkami pracowników i pracodawców, jak również nie działają pod stałą kontrolą tego typu organizacji,
  • niezależne w znaczeniu: nie są fundacjami skarbu państwa lub jednostkami implementacyjnymi organów administracji państwowej.
     


Problematyce trzeciego sektora zostały poświęcone dwie deklaracje KE: deklaracja nr 23 w sprawie współpracy ze stowarzyszeniami charytatywnymi dołączona do traktatu z Maastricht oraz deklaracja nr 38 w sprawie wolontariatu dołączona do Traktatu Amsterdamskiego.
Do podstawowych dokumentów dotyczących organizacji pozarządowych wydanych przez Komisję Europejską należą:

  • Promowanie organizacji społecznych i fundacji w Europie (Promoting the role of Voluntary organisations and Fundations in Europe; COM/97/0241 final) oraz
  • Komisja Europejska i organizacje pozarządowe: budowanie silniejszego partnerstwa z 18 stycznia 2000r. (The Commission and non-governmental organisations: building a stronger partnership; COM (2000) 11 final).
     


Kwestia organizacji pozarządowych oraz ich roli w budowaniu społeczeństwa obywatelskiego została również poruszona w Białej Księdze na temat rządzenia przygotowanej przez Komisję Europejską (White Paper on European Governance; COM (2001) 428 final).


Źródło: Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej